PTFE उच्च-तापमान-वस्त्रं सामान्य-सञ्चालन-स्थितौ उल्लेखनीयरूपेण स्थिरं भवति – एतत् 260°C पर्यन्तं निरन्तरं तापमानं, 300°C पर्यन्तं संक्षिप्त-भ्रमणं च विना विघटनं सहितुं शक्नोति परन्तु अग्नौ यदा ४००-५०० डिग्री सेल्सियसतः अधिकं तापमानं भवति तदा तस्य पदार्थस्य तापविघटनं प्रारभ्यते । मुक्ताः च वायुः न साधारणः धूमः.
एतेषां खतराणां अवगमनं कार्यस्थलसुरक्षायाः, अग्निप्रतिक्रियानियोजनाय, समुचितपीपीईचयनस्य च कृते महत्त्वपूर्णम् अस्ति ।
आओकाई पीटीएफई पीटीएफई-लेपितवस्त्राणि निर्माति । वयं सुरक्षां गम्भीरतापूर्वकं गृह्णामः। अस्मिन् मार्गदर्शके के वायुः मुक्ताः भवन्ति, तेषां विषाक्तता, अग्निस्थितौ कथं स्वस्य रक्षणं कर्तव्यम् इति च व्याख्यायते ।
प्राथमिक घातकवायुः – हाइड्रोजन फ्लोराइड् (HF) २.
यदा PTFE दहति तदा कार्बन-फ्लोरिन्-बन्धाः भग्नाः भवन्ति । फ्लोरीनपरमाणुः आर्द्रतायाः अन्यस्रोतानां वा हाइड्रोजनेन सह मिलित्वा हाइड्रोजनफ्लोराइड् (HF) निर्माति ।
गुणाः खतराश्च
निर्वर्णः वायुः प्रबलः, तीक्ष्णः गन्धः ।
अत्यन्तं संक्षारकम् – जले विलीय जलफ्लोरिक अम्लं निर्माति ।
श्वसनमार्गं, त्वचां, नेत्रं च भृशं उत्तेजयति, जङ्गमं च करोति ।
तीव्रप्रसङ्गेषु फुफ्फुसस्य शोफः (फुफ्फुसेषु द्रवः) भवितुम् अर्हति ।
एच् एफ पीटीएफई अग्निश्वासेन मृत्योः प्रमुखं कारणम् अस्ति ।
नोटः- एच् एफ न केवलं निःश्वासेन विषाक्तः भवति – आर्द्रत्वक् वा नेत्रयोः सम्पर्कः गभीरं, मन्दं चिकित्सां कुर्वन्तं रासायनिकदाहं जनयितुं शक्नोति । न्यूनसान्द्रता अपि भयानकाः भवन्ति ।
द साइलेण्ट् किलर – पर्फ्लूरोआइसोब्युटिलीन (PFIB) २.
एच् एफ इत्यस्मात् अधिकं खतरनाकं, परन्तु न्यूनतया प्रसिद्धं, परफ्लूरोआइसोब्युटिलीन् (PFIB) अस्ति ।
गुणाः खतराश्च
निर्वर्णं निर्गन्धं च – भवन्तः तस्य गन्धं कर्तुं न शक्नुवन्ति।
फ्लोरोपॉलिमरदहनात् विशेषतया उत्पद्यमानः अत्यन्तं विषाक्तः वायुः ।
विषाक्तता फॉस्जीनस्य (विश्वयुद्धे प्रयुक्तस्य रासायनिकयुद्धकारकस्य) अपेक्षया प्रायः १० गुणा भवति ।
श्वसनेन फुफ्फुसस्य वायुकोशस्य क्षतिः भवति, येन फुफ्फुसस्य शोफस्य तीव्रविलम्बः भवति – लक्षणं घण्टाभिः यावत् न दृश्यते ।
कोऽपि प्रभावी प्रतिकारकः नास्ति । उपचारः सहायकः (आक्सीजनः, यांत्रिकवायुप्रवाहः) भवति ।
गम्भीरचेतावनी : यतः PFIB गन्धहीनं भवति तथा च लक्षणं विलम्बं भवति, अतः श्रमिकाः घण्टाभिः अनन्तरं यावत् तेषां संपर्कं प्राप्तवन्तः इति न अवगन्तुं शक्नुवन्ति, यदा तीव्रः श्वसनदुःखः भवति। एतेन पीएफआईबी विशेषतया कपटपूर्णः भवति ।
अन्ये विषाक्तवायुः कणाः च
एच् एफ तथा पीएफआईबी इत्येतयोः अतिरिक्तं पीटीएफई अग्निधूमे अन्ये हानिकारकपदार्थाः सन्ति : १.
कार्बनमोनोआक्साइड् (CO) – कस्यापि कार्बनिकपदार्थस्य अपूर्णदहनात् । निर्वर्णः, गन्धहीनः, हीमोग्लोबिनेन सह बध्नाति ।
सूक्ष्म फ्लोरीनयुक्ताः कणाः – फुफ्फुसेषु गभीरं निःश्वासयितुं शक्यन्ते ।
परफ्लूरोओक्टेनोइक अम्ल (PFOA) अवशेषाः – PTFE निर्माणात् अवशिष्टाः पृष्ठसक्रियकाः उच्चतापमानस्य विषाक्तधूमान् मुक्तुं शक्नुवन्ति (यद्यपि आधुनिक PTFE इत्यनेन PFOA न्यूनीकृतः अस्ति)
ट्रेस डाइऑक्सिन् – यदा पीटीएफई क्लोरीनयुक्तैः पदार्थैः (उदाहरणार्थं, पीवीसी तारीकरणं, कतिपयानि लेपनानि) सह मिलित्वा दहति तदा बहुक्लोरीनयुक्ताः डाइबेन्जो-डाइऑक्सिन्स्, फुरान् च उत्पद्यन्ते
सुरक्षाचेतावनी – PTFE अग्नौ किं कर्तव्यम्
1. प्रथमं निष्कासनं कुर्वन्तु। ततः प्रतिक्रियादातृणां रक्षणं कुर्वन्तु।
यदि PTFE उच्च-तापमानस्य वस्त्रस्य अग्निः भवति तर्हि सर्वाधिकं महत्त्वपूर्णं कार्यं धूमस्य निःश्वासं परिहरितुं भवति . तत्क्षणमेव क्षेत्रं निष्कासयन्तु।
2. सम्यक् पीपीई – साधारणाः धूममास्काः व्यर्थाः भवन्ति
आवश्यकम् : पूर्णमुखपृष्ठयुक्तं स्वयमेव समाहितं श्वसनयन्त्रं (SCBA), अम्लवायुनां छाननं कर्तुं स्वच्छवायुप्रदातुं च समर्थम्।
किमर्थं न साधारणः मास्कः : मानक एन ९५ अथवा शल्यचिकित्सा मास्क एच् एफ, पीएफआईबी, अथवा सूक्ष्मकणान् न स्थगयति। रसायनिककार्टुजश्वसनयन्त्राणि अपि PFIB कृते पर्याप्ताः न भवेयुः ।
त्वचारक्षणम् : पूर्णशरीरस्य रक्षात्मकवस्त्रं दस्तानानां च उपयोगं कुर्वन्तु – एच् एफ साधारणसामग्रीषु प्रवेशं कर्तुं शक्नोति।
3. प्राथमिकचिकित्सा चिकित्साप्रतिक्रिया च
यदि धूमाः यदृच्छया निःश्वासिताः भवन्ति तर्हि सद्यः नूतनवायुः प्रति गच्छन्तु.
आपत्कालीनचिकित्सां कुर्वन्तु – लक्षणानाम् प्रतीक्षां न कुर्वन्तु।
महत्त्वपूर्णम् : सम्बन्धितलक्षणानाम् (विशेषतः PFIB तः) विलम्बितप्रारम्भः भवितुम् अर्हति । २४ घण्टापर्यन्तं प्रारम्भे व्यक्तिः कुशलं अनुभवति चेदपि तेषां मूल्याङ्कनं वैद्येन कर्तव्यम् ।
चिकित्साकर्मचारिणः सूचयन्तु यत् रोगी PTFE दहनउत्पादानाम् संपर्कं प्राप्तवान् आसीत् – HF तथा PFIB विषाक्ततायाः विशिष्टसहायकपरिचर्यायाः आवश्यकता भवति।
Aokai PTFE सुरक्षा कथन: PTFE कपड़ा सामान्य उपयोगाय अपि च अपघटनं विना संक्षिप्तं अतितापने अपि सुरक्षितम् अस्ति। एतेषां वायुनां जननार्थं अग्निः आवश्यकः भवति । परन्तु पीटीएफई सामग्रीनां उपयोगेन सुविधासु अग्निसुरक्षायोजनासु एससीबीए उपकरणानि विलम्बितलक्षणानाम् प्रशिक्षणं च समाविष्टं भवितुमर्हति।
सारांश – जोखिमान् ज्ञातव्यं, तदनुसारं योजनां कुर्वन्तु
गैसः |
गुणाः |
विषाक्तता |
रक्षणम् |
HF |
तीक्ष्ण, संक्षारक, निर्वर्ण |
फुफ्फुसशोफः, तीव्रदाहः |
एससीबीए, पूर्ण पीपीई |
पीएफआईबी |
निर्गन्धः, निर्वर्णः |
~10x फॉस्जीन, विलम्बित फुफ्फुसीय शोफ, कोऽपि प्रतिकारकः नास्ति |
एससीबीए (केवलम्) २. |
CO |
निर्गन्धः, निर्वर्णः |
दमघोषः |
एससीबीए |
कणिका |
सूक्ष्मकणाः |
फुफ्फुसस्य क्षतिः |
SCBA, HEPA फ़िल्टर |
मुख्यानि गृहीतव्यानि : १.
सामान्यप्रयोगे PTFE-वस्त्रं सुरक्षितं भवति – ३००°C तः अधः न विघट्यते ।
अग्नौ हाइड्रोजनफ्लोराइड् , । परफ्लूरोआइसोब्युटिलीन् (PFIB) च मुक्तं करोति, उभयम् अपि अत्यन्तं विषाक्तम्
पीएफआईबी विशेषतया खतरनाकं भवति – गन्धहीनं, प्रतिकारकं नास्ति, विलम्बितलक्षणम्।
साधारणधूममास्कस्य कदापि उपयोगं न कुर्वन्तु। SCBA आवश्यकम् अस्ति।
संसर्गानन्तरं तत्कालं लक्षणं नास्ति चेदपि चिकित्सामूल्यांकनं कुर्वन्तु ।
Aokai PTFE अस्माकं सर्वेषां PTFE कपड़ा-उत्पादानाम् सुरक्षा-दत्तांशपत्राणि (SDS) प्रदाति। ग्राहकाः स्वसुरक्षादलेन सह अग्निप्रतिक्रियाप्रोटोकॉलस्य समीक्षां कुर्वन्तु इति वयं अनुशंसयामः।
उपर्युक्ता सूचना द्वारा प्रदत्ता अस्ति Jiangsu Aokai नई सामग्री प्रौद्योगिकी कं, लि.
यदि भवान् PTFE उच्च-तापमान-वस्त्रस्य, टेपस्य, जाली-मेखलानां, इत्यादीनां विनिर्देशानां, सुरक्षा-नियन्त्रणस्य, अनुकूलित-समाधानस्य च विषये अधिकं ज्ञातुम् इच्छति:
व्यावसायिकतायाः अखण्डतायाः च दर्शनस्य आश्रित्य वयं एकस्थानसमाधानं विचारणीयं सेवां च प्रदातुं प्रतिबद्धाः स्मः।
