Teflon Uffata Keessatti Hammam Nageenya Qaba?

Akka fayyadamtootaatti yeroo hunda oomisha qulqullina jireenya keenyaa fooyyessuu barbaanna. Kalaqa akkasii keessaa tokko Teefloon huccuu keessatti fayyadamuu yoo ta'u, amala xurii dandamachuu isaatiin kan kabajamuu fi akka huccuu eeguutti kan itti fayyadamudha. Haa ta'u malee, yeroo baay'ee gaaffiin tokko ka'a: 'Teflon huccuu keessatti hangam nageenya qaba?' Mata duree kana gadi fageenyaan haa qorannu.

Samii urjiidhaan ibsame jalatti, namoonni dugda duubaan deeman, namoonni ol ba'anii fi hojjettoonni waraanaa walqixa goota dhokataa ta'e tokkotti hirkatanii turan, kunis elementoota irraa eegumsa argataniiru: huccuu PTFE. Uffanni ajaa'ibaa kun, bishaan kan hin qabne, hafuura baafachuu fi xurii, zayitaa fi keemikaalota dandamachuu isaatiin kan kabajamu, namoota lakkoofsa hin qabne lafaafi haala qilleensaa hamaa ta'e irraa callisee gaachana godheera.

Haa ta'u malee, wanti calaqqisu hundi warqee miti. Bara 2019tti, dokumeentiin mata duree 'Bishaan Gurraacha' jedhuun goota kana ifa caalaatti hamaa ta'een dibee, balaawwan mul'achuu danda'an kanneen ibsaa eegumsaa isaa jalatti dhokatan mul'ise. Shakkii fi yaaddoon ummata lolaase, hedduun isaanii nageenya uffata meeshaa kana irraa hojjetame uffachuu irratti gaaffii kaasuu jalqaban. Boodarra Ejensiin Kaansarii Idil-addunyaa PTFE akka kaansarii sadarkaa 2Btti ramade, gosa balaa dhufuu danda'u kan xuxxuqee garuu murteessaa ta'ee hin iyyu.

Har’a, barbaacha mataa keenyaa irratti jalqabna: dhugaawwan fuula Teflon kan calaqqisu duuba jiran saaxiluu fi, al tokkoof, eegduun ala guddaa kun akkuma hambaan isaa jedhutti nageenya qabaachuu isaa murteessuuf.

Teflon: Seensa

Teflon maqaa maqaa gosa poliimarii poliitetrafluoroethylene (PTFE) jedhamuun beekamuudha. Meeshaa yeroo baayyee qamadii hin maxxanne keessatti fayyadamuu isaatiin beekamtii argate yoo ta'u, indaastirii huccuu keessatti Teefloon huccuu bishaanii fi xurii hin dandeenye hojjechuuf bal'inaan itti fayyadama.

Bara 1938tti mana yaalaa DuPont Ameerikaa keessatti argamu keessatti, Dr. Roy Plunkett waan hin eegamne tokkotti gufate. Wanti ba’e wanta budaa gaarii ta’ee fi boodarra Teflon jedhamee moggaafame ture. Uffanni Teflon kun, akka ofiisaatti polytetrafluoroethylene (PTFE) jedhamee waamamu, baay'ee kan of hin tuulne fakkaata ture. Garuu mul’achuun nama gowwoomsuu danda’a.

Polytetrafluoroethylene PTFE, hundee isaatiin, caasaa addaa qaba. Poliimarri isaa kaarboonii fi filooriin kan of keessaa qabu yoo ta’u, kunis inershiyaa keemikaalaa ajaa’ibaa ta’e argamsiisa. Salphaatti yoo ilaalle, kana jechuun keemikaalota manca’an waliin akka gaariitti hin makamu jechuudha. Kanaa mannaa, deebii kennuu ykn xuuxuu didee jabaatee dhaabata.

Namni tokko 'Sun maaliif barbaachisaa?' jedhee gaafachuu danda'a. Addunyaa meeshaalee maxxanan, maxxanan ykn walitti hidhamaniin guutamte keessatti Teefloon dhimma hin qabu. Amalli hin maxxanne kun, koofiishinoota wal-nyaatinsaa isa gadi aanaa keessaa tokko waliin yoo walitti makame, meeshaalee nyaata bilcheessuuf dibamaniif mijataa taasisa. Kanaaf, hanqaaquu ganama sana yeroo bilcheessitu, dadhabbii tokko malee qodaa irraa ni siqsu.

Ta'us, ga'umsi Teflon qabu mana nyaataa qofa keessatti kan daangeffame miti. Ho’a ol’aanaa dandamachuu isaa yoo ilaalle, indaastiriiwwan bal’aa ta’an hojiiwwan ho’a olaanaaf itti fayyadamu. Dhugaa dubbachuuf, dandeettiin isaa xurii dandamachuu isaa keemikaalota baayʼee gara jabeeyyii taʼan tokko tokko kuusuudhaaf jaallatamaadha.

Kana malees, yeroo Teflon tokko tuqxan, caasaa isaa isa gaarii taʼeen kan kaʼe, akka lilmoo taʼu sitti dhagaʼama. Setups elektirikii keessatti, amaloonni isaa insulating akka qabeenyaatti kan ilaalaman yoo ta’u, sarkiyuutii fi meeshaalee dhangala’aa elektirikii hin barbaachifne irraa eegu.

Haa ta’u malee, saantima hunduu cinaacha lama qaba. Meeshaaleen nyaata bilcheessuun PTFEn dibaman yeroo ho’a baay’ee ol’aanaa ta’eef dafqa poliimarii gadi lakkisuu danda’u. Baay'ee hin mul'atu, garuu dafqi kun nama keessatti 'ho'a dafqa poliimarii' fiduu danda'a, kunis haala dhukkuba infuleenzaa yaadachiisudha. Hiriyoonni keenya rifeensa qaban, simbirroonni manaa, keessumaa dafqa poliimarii kanaaf miira qabaachuu dandaʼu.

Adeemsa omisha isaa keessatti gaaddidduun biraa ni mul’ata: itti fayyadama asiidii perfluorooctanoic (PFOA). Yaaddoo fayyaa yeroo dheeraa waliin walqabatee falmiin nageenya isaa irratti taasifamu cimaa ta'e. Yaaddoowwan kana dhaggeeffachuun, oomishtoonni Ameerikaa PFOA adeemsa kana keessaa marsaa marsaan baasuuf murteessan.

Xumura irratti, oduu durii Teflon kan kalaqaa fi madaqfamuu danda’uudha. Akka tasaa argamuu isaa irraa kaasee hanga bal’inaan itti fayyadamuu isaatti imalli isaa dandeettii fi kiyyoo meeshaalee ammayyaa lamaan isaanii jala sarara. Akkuma waan hundaatti faayidaa guddaa kan kennu ta'us, ogummaadhaan itti fayyadamuun keenya.

Nageenya Madaaluu: PFOA hubachuu

Waggootaaf nageenyi Teflon mata duree falmii ho'aa ta'ee ture. Yaaddoon inni jalqabaa waa’ee Teflon (PTFE) mataa isaa osoo hin taane waa’ee kompaawundii oomisha isaa keessatti fayyadamu perfluorooctanoic acid (PFOA) jedhamu ture. Wanti kun dhimmoota fayyaa adda addaa waliin kan walqabatu yoo ta'u, fayyadamtoota biratti yaaddoo guddaa uumeera. Haa ta'u malee, bara 2013 irraa eegalee sababa yaaddoo fayyaa fi naannootiin oomishtoonni gurguddoon oomisha Teflon keessatti PFOA fayyadamuu marsaa marsaan akka dhaaban hubachuun barbaachisaadha.

Teflon Har'a Uffata Keessatti

Teeflooniin har'aa huccuu keessatti fayyadamu kana booda PFOA waan hin qabneef baay'inaan akka nageenya qabutti ilaalama. Uffanni Teflon eegumsa huccuu cimaa yoo ta'u, meeshaaleen xurii akka hin dandeenye kan gargaaruu fi umurii dheeraa oomishaa dheeressa. Keessattuu meeshaalee alaa, upholstery, fi meeshaalee biroo uffannaa fi ciccituu danda'an keessatti amala dinqisiifamudha.

Balaan Jiraa?

PFOA irraa fagaachuus, yaaddoon tokko tokko nageenya Teflon huccuu keessatti argamu irratti yeroo dheeraa jira. Rakkoon inni guddaan kan uumamu meeshaan sun ho’a garmalee olka’aa (600°F/316°C ol) yeroo ho’ifamu yoo ta’u, yeroo kanatti dafqi yoo afuura baafame miidhaa geessisuu danda’u gadi lakkisuu danda’a. Haa ta’u malee, haala itti fayyadama idilee keessatti, huccuuwwan Teefilooniin dibaman ho’a kana waan hin geenyeef, balaan kun itti fayyadama guyyaa guyyaa keessatti akka hin jirre taasisa.

Ilaalcha Madaalawaa

Teefloonii huccuu keessatti fayyadamu akka waliigalaatti itti fayyadama guyyaa guyyaatiif nageenya qaba. Faayidaa hedduu kan kennu yoo ta'u, xurii dandamachuu fi umurii dheeraa huccuu dabaluu dabalatee. Haa ta’u malee, akkuma meeshaalee hundaatti, amaloota isaanii hubachuu fi itti fayyadama sirrii ta’e nageenya mirkaneessuuf murteessaadha. Yaaddoon kanaan dura ka’e jijjiirama omishaa barbaachisaa ta’e kan fide yoo ta’u, Teflon har’a itti fayyadamnu yeroo kamiyyuu caalaa nageenya akka qabaatu taasiseera.

Waa’ee oomishaalee guyyaa guyyaan itti fayyadamnu odeeffannoo argachuun fayyadamtoota dammaqina qaban ta’uuf tarkaanfii bu’uuraa ta’uu yaadadhu. Kalaqawwan jireenya keenya guddisan iddoo guddaa kennuu itti fufnee, iftoominaa fi nageenya gama hundaan oomishaa fi itti fayyadama irrattis shaampiyoonaa gochuu qabna.