تیفلۆن تا چەند سەلامەتە لە قوماشدا؟

وەک بەکارهێنەران بەردەوام بەدوای بەرهەمێکدا دەگەڕێین کە کوالیتی ژیانمان باشتر بکات. یەکێک لەو داهێنانانە بەکارهێنانی تیفلۆنە لە قوماشدا، کە بەهۆی تایبەتمەندی بەرگری لە پەڵە ئاهەنگ دەگێڕدرێت و وەک پارێزەری قوماش بەکاردەهێنرێت. بەڵام زۆرجار پرسیارێک دێتە ئاراوە: 'تیفلۆن تا چەند سەلامەتە لە قوماشدا؟' با بە قووڵی ئەم بابەتە بکۆڵینەوە.

لە ژێر ئاسمانی ئەستێرەکاندا، پشتێنەوانان و شاخەوانان و کارمەندانی سەربازی بە هەمان شێوە پشتیان بە پاڵەوانێکی شاراوە بەستووە بۆ پاراستن لە توخمەکان: قوماشی PTFE. ئەم قوماشە سەرسوڕهێنەرە کە بەهۆی دژە ئاوی بێهاوتای و هەناسەدان و بەرگری لە پەڵە و زەیت و ماددە کیمیاییەکانەوە ئاهەنگ دەگێڕدرێت، بە بێدەنگی قەڵغانی بێشوماری سەرگەردانەکانی لە سەختترین زەوی و کەشوهەوا کردووە.

بەڵام هەموو ئەوەی دەدرەوشێتەوە زێڕ نییە. لە ساڵی ٢٠١٩ فیلمێکی دیکۆمێنتاریی بە ناوی 'ئاوی ڕەش' ئەم پاڵەوانەی لە ڕووناکییەکی ترسناکتردا کێشا، پەردەی لەسەر مەترسییە ئەگەرییەکان لادا کە لە ژێر بریقە پارێزەرەکەیدا خەریکی خۆدزینەوەن. گومان و نیگەرانییەکان لافاوێکی زۆری لە خەڵکدا هێنا و زۆرێکیان دەستیان کرد بە پرسیارکردن لە سەلامەتی لەبەرکردنی ئەو جلوبەرگانەی کە لەم مادەیە دروستکراون. دواتر ئاژانسی نێودەوڵەتی شێرپەنجەیی PTFEی وەک شێرپەنجەیی پۆلی 2B پۆلێن کرد، پۆلێک کە چرپە لە مەترسییە ئەگەرییەکان دەکات بەڵام بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە هاوار ناکەن.

ئەمڕۆ دەست دەکەین بە هەوڵێکی تایبەت بە خۆمان: بۆ ئاشکراکردنی ڕاستییەکانی پشت ڕووبەری درەوشاوەی تیفلۆن و بۆ هەمیشە دیاریکردنی ئەوەی کە ئایا ئەم پارێزەرەی دەرەوەی گەورە بەقەد ئەوەی کە میراتەکەی ئیدیعای دەکات، سەلامەتە یان نا.

تیفلۆن: پێشەکییەک

تیفلۆن ناوی مارکەی جۆرێکە لە پۆلیمر کە بە پۆلیتێترافلۆرۆئیتیلێن (PTFE) ناسراوە. مادەیەکە بە شێوەیەکی باو بەهۆی بەکارهێنانی لە تاوە نەلکاوەکاندا ناسراوە، لە پیشەسازی قوماشدا، تیفلۆن بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکاردەهێنرێت بۆ دروستکردنی قوماش کە بەرگری لە ئاو و پەڵە دەکات.

لە تاقیگەیەکدا لە دوپۆنت لە ئەمریکا، ساڵی ١٩٣٨، دکتۆر ڕۆی پلۆنکێت تووشی شتێکی چاوەڕواننەکراو بوو. ئەوەی سەریهەڵدا مادەیەکی وردی تۆز بوو، دواتر ناوی لێنرا تیفلۆن. ئەم پۆشینی تیفلۆنە کە بە فەرمی پێی دەوترێت پۆلیتێترافلۆرۆئیتیلێن (PTFE)، تەواو بێ خۆبەزلزان دەرکەوت. بەڵام دەرکەوتنەکان دەتوانن فریودەر بن.

پۆلیتێترافلۆرۆئیتیلێن PTFE، لە بنەڕەتدا، شانازی بە پێکهاتەیەکی ناوازەوە دەکات. پۆلیمرەکەی لە کاربۆن و فلۆرین پێکدێت، لە ئەنجامدا ئینسێریا کیمیاییەکەی سەرنجڕاکێشە. بە سادەیی ئەمە مانای ئەوەیە کە بە باشی لەگەڵ ماددە کیمیاییە خراپەکان تێکەڵ نابێت. بەڵکو بە توندی وەستاوە، ڕەتیدەکاتەوە کاردانەوە یان ژەنگاوی بێت.

ڕەنگە مرۆڤ بپرسێت، 'بۆچی ئەوە گرنگە؟' لێرەدا دەدرەوشێتەوە. لە جیهانێکدا کە پڕە لە کەرەستەیەک کە دەلکێت، دەلکێت، یان دەبەستێتەوە، تیفلۆن بێباکانە دەمێنێتەوە. ئەم کاراکتەرە نەلکاوە کە لەگەڵ یەکێک لە نزمترین ڕێژەکانی خۆلێدان تێکەڵ دەکرێت، وای لێدەکات کە گونجاو بێت بۆ کەلوپەلی چێشتلێنان کە ڕوپۆش کراوە. بۆیە، کاتێک ئەو هێلکانەی بەیانیان سوور دەکەیتەوە، بەبێ ماندووبوون لە تاوەکە دەخلیسکێن.

بەڵام شایستەییەکانی تیفلۆن تەنها لە چێشتخانەدا قەتیس نین. بە لەبەرچاوگرتنی بەرگری بەرزی گەرمی، پیشەسازییەکان لە سەرانسەری مەودای بەرفراوان بۆ بەکارهێنانی پلەی گەرمی بەرز بەکاریدەهێنن. لە ڕاستیدا بەرگری لە ژەنگاوییەکەی وای لێدەکات کە ببێتە کەسێکی دڵخواز بۆ هەڵگرتنی هەندێک لە ماددە کیمیاییە شەڕانگێزەکان.

جگە لەوەش کاتێک دەست لە ڕوویەکی تیفلۆن دەدەیت، هەست بە خلیسکبوون دەکەیت، بەهۆی پێکهاتە وردەکەیەوە. لە ڕێکخستنە کارەباییەکاندا، تایبەتمەندییە عەزلیەکانی بە خەزن دەزانرێت، کە سووڕ و ئامێرەکان لە ڕۆیشتنی کارەبایی نەخوازراو دەپارێزێت.

بەڵام هەر سکەیەک دوو دیوی هەیە. کاتێک کە گەرمییەکی زۆر بەرز دەکرێتەوە، کەلوپەلی چێشتلێنان کە PTFE پۆشراوە دەتوانێت دوکەڵی پۆلیمر دەربدات. دەگمەنە، بەڵام ئەم دوکەڵانە دەبنە هۆی 'تای دوکەڵی پۆلیمر' لە مرۆڤدا، کە حاڵەتێکە ئەنفلۆنزاکە بیردەخاتەوە. هاوڕێ پەڕدارەکانمان، باڵندەی ماڵی، دەتوانن بە تایبەتی هەستیار بن بەرامبەر بەم دوکەڵی پۆلیمرانە.

لە کاتی پرۆسەی بەرهەمهێنانیدا، سێبەرێکی دیکە دێتە ئاراوە: بەکارهێنانی ترشی پەرفلۆرۆئۆکتانۆیک (PFOA). پەیوەست بە نیگەرانییە تەندروستییە درێژخایەنەکانەوە، مشتومڕ لەسەر سەلامەتییەکەی چڕتر بووەوە. بە گوێگرتن لەم نیگەرانیانە، بەرهەمهێنەران لە ئەمریکا بڕیاریان دا قۆناغ بە قۆناغ PFOA لە پرۆسەکەدا لاببەن.

لە کۆتاییدا، چیرۆکی تێفلۆن چیرۆکێکی داهێنان و گونجاندنە. لە دۆزینەوەی بەڕێکەوتییەوە تا بەکارهێنانی بەربڵاوی، گەشتەکەی هێما بۆ هەم پۆتانسێل و هەم تەڵەکانی ماددە مۆدێرنەکان دەکات. وەک هەموو شتێک، لەکاتێکدا سوودی بێئەندازە پێشکەش دەکات، بەڵام ئەوە کاری ئێمەیە کە بە ژیری بەکاری بهێنین.

هەڵسەنگاندنی سەلامەتی: تێگەیشتن لە PFOA

ساڵانێکە سەلامەتی تیفلۆن بابەتێکی گەرم و مشتومڕی لەسەرە. نیگەرانی سەرەکی لەبارەی خودی تیفلۆن (PTFE) نەبوو بەڵکو پەیوەندی بە ئاوێتەیەکەوە بوو کە لە بەرهەمهێنانیدا بەکاردەهێنرا کە پێی دەوترێت ترشی پەرفلۆرۆئۆکتانۆیک (PFOA). ئەم مادەیە پەیوەست بووە بە پرسە تەندروستییە جیاوازەکانەوە، ئەمەش شەپۆلێکی نیگەرانی لای بەکارهێنەران دروستکردووە. بەڵام گرنگە ئاماژە بەوە بکەین کە لە ساڵی ٢٠١٣ەوە بەهۆی نیگەرانییەکانی تەندروستی و ژینگەییەوە، بەرهەمهێنەرانی سەرەکی بەکارهێنانی PFOA یان لە بەرهەمهێنانی تیفلۆندا قۆناغ بە قۆناغ کۆتایی پێهێنا.

تیفلۆن لە قوماشەکانی ئەمڕۆدا

تیفلۆنی ئەمڕۆ کە لە قوماشدا بەکاردەهێنرێت تا ڕادەیەکی زۆر بە سەلامەت دادەنرێت، چونکە چیتر PFOAی تێدا نییە. ڕوپۆشی تیفلۆن پارێزەرێکی بەهێزی قوماشە، یارمەتی کەرەستەکان دەدات بەرگری لە پەڵە بکەن و تەمەنی درێژی بەرهەمەکە درێژ دەکاتەوە. تایبەتمەندییەکە بە تایبەتی لە ئامێری دەرەوە و پۆشینی جل و بەرگ و شتەکانی تردا کە تووشی لەبەرکردن و دڕان دەبن.

ئایا هیچ مەترسییەک هەیە؟

سەرەڕای گۆڕانکاری لە PFOA، هەندێک نیگەرانی سەبارەت بە سەلامەتی تیفلۆن لە قوماشەکاندا ماونەتەوە. کێشەی سەرەکی کاتێک سەرهەڵدەدات کە مادەکە گەرم دەکرێت بۆ پلەی گەرمی زۆر بەرز (زیاتر لە 600 پلەی فەهرەنگی/316 پلەی سەدی)، لەو کاتەدا لەوانەیە دوکەڵی دەربدات کە ئەگەر هەناسە بدرێت دەتوانێت زیانبەخش بێت. بەڵام لە بارودۆخی ئاسایی بەکارهێناندا، ئەو قوماشانەی کە بە تیفلۆن ڕوپۆش کراون ناگەنە ئەم پلەکانی گەرما، ئەمەش وایکردووە مەترسییەکە بە شێوەیەکی بنەڕەتی لە بەکارهێنانی ڕۆژانەدا نەبێت.

ڕوانگەیەکی هاوسەنگ

تیفلۆن کە لە قوماشدا بەکاردێت بەگشتی سەلامەتە بۆ بەکارهێنانی ڕۆژانە. چەندین سوودی هەیە، لەوانە بەرگری لە پەڵە و زیادکردنی تەمەنی درێژی قوماش. بەڵام وەک هەموو کەرەستەیەک، تێگەیشتن لە تایبەتمەندییەکانیان و بەکارهێنانی دروستیان زۆر گرنگە بۆ دڵنیابوون لە سەلامەتی. ئەو نیگەرانیانەی لە ڕابردوودا وروژێنراون، بوونەتە هۆی گۆڕانکارییە سەرەکییەکانی بەرهەمهێنان، ئەمەش وایکردووە ئەو تیفلۆنەی ئەمڕۆ بەکاریدەهێنین لە جاران سەلامەتتر بێت.

لەبیرت بێت، ئاگاداربوون لەو بەرهەمانەی کە ڕۆژانە بەکاریان دەهێنین هەنگاوێکی بنەڕەتییە بۆ بوون بە بەکارهێنەری هۆشیار. لەگەڵ بەردەوامبوونمان لە بەهادان بەو داهێنانانەی کە ژیانمان بەرز دەکەنەوە، پێویستە پاڵەوانی شەفافیەت و سەلامەتی بین لە هەموو لایەنەکانی بەرهەمهێنان و بەکارهێناندا.